พระวินัยปิฎก

หรือเรียกสั้นๆ ว่า พระวินัย เป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าเกี่ยวกับศีลหรือสิกขาบท (บทบัญญัติ) ตลอดจนพิธีกรรมและธรรมเนียมของสงฆ์ อันเป็นกฎระเบียบที่พระภิกษุสงฆ์และพระภิกษุณีสงฆ์จะต้องปฏิบัติ รวมถึงพุทธประวัติบางตอนและประวัติการทำสังคายนา มีทั้งสิ้น ๒๑,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ 

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑ ว่าด้วยข้อห้ามหรือวินัยที่เป็นหลักใหญ่ๆ ของภิกษุ

• ๑. เวรัญชกัณฑ์ พระสารีบุตรกราบทูลให้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญิสิกขาบท
• ๒. ปฐมปาราชิกกัณฑ์ ห้ามภิกษุเสพเมถุน
• ๓. ทุติยปาราชิกกัณฑ์ ห้ามภิกษุถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ตั้งแต่ราคา ๕ มาสกขึ้นไป
• ๔. ตติยปาราชิกกัณฑ์ ห้ามภิกษุฆ่ามนุษย์
• ๕. จตุตถปาราชิกกัณฑ์ ห้ามภิกษุอวดคุณวิเศษที่ไม่มีในตน
• ๖. เตรสกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติสังฆาทิเสส ๑๓ ข้อ
• ๗. อนิยตกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติไม่แน่นอนว่าจะปรับข้อไหน

เล่มที่ ๒ มหาวิภังค์ ภาค ๒ ว่าด้วยข้อห้ามหรือวินัยที่เป็นหลักใหญ่ๆ ของภิกษุ

• ๑. นิสสัคคิยกัณฑ์ ว่าด้วยจีวร, ไหม, บาตร แย่างละ ๑๐ ข้อ ที่ต้องสละสิ่งของ
• ๒. ปาจิตติยกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติปาจิตตีย์ที่ไม่ต้องสละสิ่งของ
• ๓.ปาฎิเทสนียกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติที่พึงแสดงคืน
• ๔. เสขิยกัณฑ์ ว่าด้วยวัตรและจรรยามารยาทที่ภิกษุพึงศึกษา

เล่มที่ ๓ ภิกขุนีวิภังค์ ว่าด้วยข้อห้ามหรือวินัยของภิกษุณี

• ๑. ปาราชิกกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติปาราชิก
• ๒. สัตตรสกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติสังฆาทิเสส ๑๗ ข้อ
• ๓. นิสสัคคิยกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติปาจิตตีย์๒ ที่ต้องสละสิ่งของ
• ๔. ปาจิตติยกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัติปาจิตตีย์ตามปกติ ที่ไม่ต้องสละสิ่งของ
• ๕. ปาฏิเทสนียกัณฑ์ ว่าด้วยอาบัตปกฏิเทสนียะ คืออาบัติที่ควรแสดงคืน
• ๖. เสขิยกัณฑ์ ว่าด้วยระเบียบมารยาทที่ต้องศึกษา
• ๗. อธิกรณสมถะ วิธีระงับอธิกรณ์ คงมี ๗ ข้ออย่างเดียวกับของภิกษุ

เล่มที่ ๔ มหาวรรค ภาค ๑ ว่าด้วยพุทธประวัติตอนแรกและพิธีกรรมทางพระวินัย

• ๑. มหาขันธกะ หมวดใหญ่หรือตอนใหญ่
• ๒. อุโบสถขันธกะ หมวดหรือตอนว่าด้วยอุโบสถ
• ๓. วัสสูปนายิกาขันธกะ หมวดหรือตอนว่าด้วยวันเข้าพรรษา
• ๔. ปวารณาขันธกะ หมวดหรือตอนว่าด้วยการปวารณา

เล่มที่ ๕ มหาวรรค ภาค ๒ ว่าด้วยพุทธประวัติตอนแรกและพิธีกรรมทางพระวินัย

• ๑. จัมมขันธกะ หมวดว่าด้วยหนัง
• ๒. เภสัชชขันธกะ หมวดว่าด้วยยารักษาโรค
• ๓. กฐินขันธกะ หมวดว่าด้วยกฐิน
• ๔. จีวรขันธกะ หมวดว่าด้วยจีวร
• ๕. จัมเปยยขันธกะ ว่าด้วยเหตุการณ์ในกรุงจัมปา
• ๖. โกสัมพิขันธกะ ว่าด้วยเหตุการณ์ในกรุงโกสัมพี

เล่มที่ ๖ จุลลวรรค ภาค ๑ ว่าด้วยพิธีกรรมทางพระวินัย ความเป็นมาของภิกษุนีและประวัติการทำสังคายนา

• ๑. กัมมขันธกะ หมวดว่าด้วยสังฆกรรม
• ๒. ปาริวาสิกขันธกะ หมวดว่าด้วยภิกษุผู้อยู่ปริวาสเพื่อออกจากอาบัติสังฆาทิเสส
• ๓. สมุจจยขันธกะ หมวดว่าด้วยการรวบรวม คือประมวลเรื่องที่เกี่ยวกับการออกจากอาบัติสังฆาทิเสส ที่เหลือจากปริวาสิกขันธกะ การขอมานัตต์ การให้มานัตต์ การขออัพภาน สวดถอนจากอาบัติสังฆาทิเสส
• ๔. สมถขันธกะ หมวดว่าด้วยวิธีระงับอธิกรณ์

เล่มที่ ๗ จุลลวรรค ภาค ๒ ว่าด้วยพิธีกรรมทางพระวินัย ความเป็นมาของภิกษุนีและประวัติการทำสังคายนา

• ๑. ขุททกวัตถุขันธกะ หมวดว่าด้วยเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ
• ๒. เสนาสนขันธกะ หมวดว่าด้วยที่อยู่อาศัย
• ๓. สังฑเภทขันธกะ หมวดว่าด้วยสงฆ์แตกกัน
• ๔. วัตตขันธกะ หมวดว่าด้วยวัตรหรือข้อปฏิบัติ
• ๕. ปาฏิโมกขฐปนขันธกะ หมวดว่าด้วยการงดหรือหยุดสวดปาฏิโมกข์
• ๖ ภิกขุณีขันธกะ หมวดว่าด้วยนางภิกษุณี กล่าวถึงความเป็นมาของนางภิกษุณี และข้อปฏิบัติ ข้อห้าม ข้ออนุญาตต่าง ๆ เกี่ยวกับนางภิกษุณี
• ๗ ปัญจสติขันธกะ หมวดว่าด้วยพระอรหันต์ ๕๐๐ ซึ่งทำสังคายนาครั้งที่ ๑ พรรณนาเหตุการณ์ภายหลังพุทธปรินิพพานถึงการทำสังคายนาครั้งที่ ๑
• ๘ สัตตสติกขัธกะ(หมวดว่าด้วยพระอรหันต์ ๗๐๐ ซึ่งทำสังคายนาครั้งที่ ๒ พรรณามูลเหตุและการดำเนินในการทำสังคายนาครั้งที่ ๒

เล่มที่ ๘ บริวาร ว่าด้วยข้อเบ็ดเตล็ดทางพระวินัย

• ๑. มหาวิภังค์โสฬสมหาวาร เป็นการย้อนกล่าวถึงศีลของภิกษุทีละข้อ
• ๒. ภิกขุนีวิภังค์โสฬสมหาวาร เป็นการย้อนกล่าวถึงศีลของนางภิกษุณีแต่ละข้อ
• ๓. สมุฏฐานสีสสังเขป เป็นการรวบรวมสิกขาบททั้งหมดมากล่าวเฉพาะเรื่องสมุฏฐาน คือทางกาย, ทางวาจา , หรือทางจิต
• ๔. กติปุจฉาวาร เป็นการตั้งคำถามแล้วตอบเป็นประเด็น ๆ ไป เป็นต้น
• ๕. วีสติวาร ตั้งประเด็นในการวินิจฉัย, อธิกรณ์ , วิธีระงับอธิกรณ์
• ๖. ขันธกปุจฉา คำถาม คำตอบ เกี่ยวกับขันธกะ
• ๗. เอกุตตริกะ เป็นการชี้แจงเรื่องเกี่ยวกับพระวินัยด้วยตัวเลข
• ๘. อุโปสถาทิ คำถาม คำตอบเรื่องอุโบสถ
• ๙. อัตถวเสปกรณ์ กล่าวถึงการที่พระผู้มีพระภาคทรงบัญญัติสิกขาบทเพื่อประโยชน์อะไร
• ๑๐. คาถาสังคณิกะ แสดงคำถาม คำตอบของพระอาจารย์ ผู้สังคายนาพระวินัย
• ๑๑. อธิกรณเภท ว่าด้วยประเภทแห่งอธิกรณ์
• ๑๒. อปคคาถาสังคณิกะ เกี่ยวกับการโจทฟ้อง การถามให้ระลึก รวมถึงลักษณะที่จะนับว่าเป็นอลัชชี
• ๑๓. โจทนากัณฑ์ ว่าด้วยวิธีโจทฟ้องว่าจะทำอย่างไร
• ๑๔. จูฬสงความ ว่าด้วยปฎิบัติของภิกษุผู้ถูกฟ้อง
• ๑๕. มหาสงความ มีรายละเอียดมากขึ้นกว่าที่กล่าวมาแล้วใน จูฬสงความ
• ๑๖. กฐินเภท ประเภทแห่งกฐิน
• ๑๗. อุปาลิปัญจกะ ว่าด้วยคำกราบทูลถามของพระอุบาลี
• ๑๘. สมุฏฐาน ว่าด้วยสมุฏฐานแห่งอาบัติและการออกจากอาบัติ
• ๑๙. ทุติคาถาสังคณิกะ หการประพันธ์หัวข้อ และคำอธิบายเกี่ยวกับพระวินัย เพื่อจำง่าย
• ๒๐ . เสทโมจนคาถา คำประพันธ์ตั้งปัญหาวินัยให้คิดชนิดยาก
• ๒๑. ปัญจวัคค์ ว่าด้วยเรื่องต่าง ๆ ๕ วรรค